Początki miejscowości

Po raz pierwszy nazwa „Pecare” została wymieniona w dokumencie biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa, datowanym na 2 X 1277 r. Dokument wspominał o utworzeniu nowej parafii z siedzibą w Kamieniu (obejmującej  w znacznej części obszar dzisiejszych Piekar). Dwa dni później wystawiono inny dokument, gdzie nazwę miejscowości podaje się już jako „Pekare”.

Po raz kolejny nazwa pojawia się o wiele później, gdyż dopiero w dokumencie datowanym na 27 V 1480 r. Tekst mówi, iż wieś została założona w 1420 r., co raczej nie może odpowiadać prawdzie. Podobno miała zostać założona przez księcia kozielskiego Konrada, który ją później zastawił rodzinie Synowców (Mikołaj był kasztelanem krakowskim, Jan podkomorzym). Ci z kolei mieli ją odstąpić niejakiemu Mrokowowi de Luznicze.

W zbiorze dokumentów średniowiecznych „Codex Diplomaticus Silesiae” również możemy spotkać nazwy„Piekary”„Piekar”.

Nazwa prawdopodobnie wzięła się od piekarzy wypiekających chleb na potrzeby bytomskiego grodu książęcego. Wieś Piekary pełniła wówczas wobec Bytomia rolę służebną (była tzw. wsią służebną). Ale jest jeszcze druga teoria, której zwolennicy twierdzą, iż nazwa wzięła się od pieczar („pecare”), powstałych w wyniku eksploatacji rud kruszców, zalegających w dużych ilościach, płytko pod powierzchnią ziemi. Pierwsza teoria wydaje się jednak bardziej prawdopodobna.

Nazwa miejscowości w kolejnych stuleciach

Kiedy Śląsk wraz z Piekarami znalazł się pod panowaniem pruskim (1740-1922) Prusacy, a później Niemcy używali na mapach, bądź w pismach urzędowych nazwy Deutsch Piekar lub Deutsch Beckern. W ten sposób odróżniano osadę Piekary, założoną na prawie niemieckim, od pobliskich Piekar Rudnych, oficjalnie zwanych Rudy Piekar, założonych na zwyczajowym prawie polskim. Z czasem zaczęto również używać nazwy Wielkie Piekary (oczywiście dalej funkcjonowały nazwy okolicznych miejscowości, czyli Szarleja, Brzozowic, Kamienia, Brzezin Śląskich, Kozłowej Góry czy Dąbrówki Wielkiej). Wielkie Piekary i sąsiednie miejscowości należały do 1922 r. do powiatu bytomskiego, a  w okresie międzywojennym do powiatu świętochłowickiego (od 1939 r. do powiatu tarnogórskiego). Jedyny wyjątek stanowiła Kozłowa Góra – ta należała do powiatu tarnogórskiego przez cały okres międzywojenny.

Na mocy rozporządzenia wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego, w 1934 r. połączono gminę przemysłową Szarlej z gminą Wielkie Piekary tworząc wspólny organizm administracyjny „Szarlej-Wielkie Piekary”. Nowa miejscowość liczyła niecałe 26 000 mieszkańców. W dniu 1 IX 1935 r. nastąpiła zmiana nazwy gminy na Piekary Śląskie.

Ustawą Sejmu Śląskiego z dnia 10 VII 1939 r. Piekarom Śląskim zostały nadane prawa miejskie. Ten akt prawny nobilitował również do rangi miast kilka sąsiednich miejscowości (między innymi Świętochłowice, Nowy Bytom czy Rudę) Do realizacji tejże ustawy Sejmu Śląskiego nie doszło z powodu wybuchu II wojny światowej.

Podczas wojny Niemcy wcielili te obszary do Rzeszy. Piekary Śląskie nadal nie były miastem. Dopiero po zakończeniu działań wojennych, 13 II  1947 r., wojewoda śląsko-dąbrowski Aleksander Zawadzki nakazał w formie zarządzenia wykonanie przedwojennej ustawy o nadania statusu miasta Piekarom Śląskim.

Kolejną istotną zmianą była mała reforma administracyjna z 1973 r. Polegała ona głównie na scalaniu mniejszych ośrodków w większe. Dlatego też do Piekar Śląskich dołączono gromadę Kozłową Górę, a do miasta Brzeziny Śląskie przyłączono miasto Brzozowice-Kamień i osiedle Dąbrówkę Wielką. W 1975 r. przeprowadzono następną reformę administracyjną, łącząc już powiększone dwa lata wcześniej Piekary Śląskie i Brzeziny Śląskie w jeden organizm miejski. Tak powstały Piekary Śląskie w swoim obecnym kształcie terytorialnym.

Herb Piekar Śląskich

Herb miasta przedstawia dwóch czarno ubranych mężczyzn w złotych (żółtych) butach, przepasanych złotymi (żółtymi) szarfami, między którymi umieszczona jest złota (żółta) sylwetka Bazyliki NMP – bez wątpienia najbardziej rozpoznawalny symbol miasta. Całość w polu błękitnym. Kolory żółty i błękitny są oficjalnymi barwami miejskimi. Nowy herb miasta powstał w 2005 r., z inicjatywy Prezydenta Piekar Śląskich Stanisława Korfantego, a jego uchwalenie przez Radę Miasta było poprzedzone licznymi konsultacjami heraldycznymi.

Pierwszy znany nam wizerunek herbu pochodzi z 1810 r. Można na nim zobaczyć dwóch mężczyzn ubranych w długie sukmany i rogatywki, trzymających się za ręce. Na trochę późniejszym wizerunku herbu (z 1870 r.) mężczyźni już nie mają charakterystycznych nakryć głowy. Można jednakże domniemywać, iż herb Piekar istniał już wcześniej, a rogatywki są raczej symbolem związków z Krakowem.

Ale herb przechodził ewolucję. Po I wojnie światowej w herbie zamiast mężczyzn pojawiły się trzymające się za ręce kobiety. Wielu miłośników historii miasta zadaje sobie pytanie, czy była to celowa działalność, czy jedynie błąd.

Kiedy w 1934 r. Wielkie Piekary połączono z Szarlejem, na pieczęciach urzędowych nie używano herbu. Dopiero po II wojnie światowej, gdy Piekary w 1947 r. otrzymały prawa miejskie, powrócono do starych wzorów. Opierając się na opinii heraldyka i sfragistyka Mariana Gumowskiego przyjęto jako najbardziej odpowiedni wizerunek z 1810 r.

Symbolem miasta jest bez wątpienia Bazylika i związany z tym obiektem kult maryjny. Wygląda na to, iż Piekary nigdy w swoim herbie nie miały żadnego wizerunku Matki Boskiej, choć inni stosowali go dość chętnie. Dlatego też władze samorządowe w 2004 r. wysunęły koncepcję zmiany herbu, poprzez dodanie do niego nowego elementu. Zmiana herbu była szeroko dyskutowana w mediach i zyskała duże poparcie mieszkańców.

Na mocy Uchwały Nr XL/380/05 Rady Miasta w Piekarach Śląskich z dnia 30 VI 2005 r. w statucie miasta dokonano zmiany dotyczącej herbu. Nowym elementem stał się wizerunek piekarskiej Bazyliki umieszczony między postaciami dwóch mężczyzn, którzy odsunięci wyciągają ku sobie dłonie. Sprawia to wrażenie, jakby trzymali na rękach piekarskie sanktuarium. Natomiast kolorystyka herbu pozostała bez zmian.

Na mocy powyższej uchwały „Dni Miasta Piekary Śląskie” organizuje się corocznie w pierwszą sobotę i niedzielę po 10 lipca.

W niniejszym artykule wykorzystano materiały z opracowania „Piekary Śląskie i okolice – przewodnik historyczno krajoznawczy”, aut. Dariusz Gacek i Dariusz Pietrucha, Piekary Śląskie ‘2007.

Ostatnio zmieniany wtorek, 09 Maj 2017 9:10